✨ โรคข้อเข่าเสื่อม (M17) :
Osteoarthritis of Knee
“เจ็บเข่า เดินลำบาก ไม่ใช่เรื่องเล็ก…
มารู้จักและดูแลตั้งแต่วันนี้”
1. โรคข้อเข่าเสื่อม คือ ภาวะที่ กระดูกอ่อนผิวข้อเข่าเสื่อมสภาพ
ทำให้ข้อฝืด เจ็บ ปวด และเคลื่อนไหวไม่สะดวก
2. พยาธิสภาพ /
ช่วงอายุที่พบบ่อย
- Ø กระดูกอ่อนผิวข้อสึกหรอ → ข้อเข่าเสียดสีกัน → ปวด/บวม
- Ø มักพบในคนอายุ มากกว่า 50 ปีขึ้นไป
3. ปัจจัยเสี่ยง
- Ø อายุที่มากขึ้น
- Ø น้ำหนักเกิน/อ้วน
- Ø ใช้งานข้อเข่ามาก เช่น ยกของหนัก นั่งพับเพียบ/ขัดสมาธิบ่อย
- Ø เคยได้รับอุบัติเหตุหรือผ่าตัดข้อเข่า
4. อาการ
- Ø ปวดเข่าเวลาเดิน/ขึ้นลงบันได
- Ø ข้อฝืด แข็งตอนตื่นนอน
- Ø มีเสียง “กรอบแกรบ” เวลาขยับ
- Ø เข่าผิดรูป เดินไม่ถนัด
5. การรักษา
- Ø รับประทานยาแก้ปวด ลดอักเสบ
- Ø กายภาพบำบัด/ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่า
- Ø ลดน้ำหนัก
- Ø ฉีดยาหรือสารหล่อลื่นในข้อ
- Ø ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า (ในรายรุนแรง)
6. การพยาบาล
(สำหรับผู้ป่วยในโรงพยาบาล)
- Ø ประเมินอาการปวด และให้การบรรเทาตามแผนการรักษา
- Ø สอนวิธีใช้ ไม้เท้า/อุปกรณ์พยุง
- Ø แนะนำท่าลุก-นั่งที่ถูกต้อง ไม่กดเข่ามากเกินไป
- Ø ส่งเสริมให้ทำกายภาพบำบัดต่อเนื่อง
7. การดูแลตนเองสำหรับบุคคลทั่วไป
- Ø ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์
- Ø ออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เดินช้า ๆ ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน
- Ø หลีกเลี่ยงนั่งพับเพียบ/นั่งยองนาน ๆ
- Ø ใช้รองเท้าพื้นนุ่ม ลดแรงกระแทก
- Ø หากปวดมาก/เข่าบวม ควรพบแพทย์
วินิจฉัยการพยาบาลผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม
(M17)
- M17F1 ปวดข้อเข่าเนื่องจากการเสื่อมของกระดูกอ่อน (Acute/Chronic Pain related to degeneration of knee joint cartilage)
- M17F2 เสี่ยงต่อการหกล้มหรืออุบัติเหตุเนื่องจากการเคลื่อนไหวข้อเข่าจำกัด (Risk for Falls related to impaired joint mobility of the knee)
- M17F3 การเคลื่อนไหวร่างกายบกพร่องจากข้อเข่าแข็งและเจ็บ (Impaired Physical Mobility related to knee stiffness and pain)
- M17F4 การทำกิจวัตรประจำวันบกพร่องจากความเจ็บปวดและข้อเข่าเสื่อม (Self-Care Deficit related to knee pain and osteoarthritis)
- M17F5 เสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจากการใช้ยาแก้ปวดหรือยาต้านการอักเสบ (Risk for Complications related to prolonged use of analgesics/NSAIDs)
- M17F6 ขาดความรู้เกี่ยวกับการดูแลตนเองเพื่อลดอาการข้อเข่าเสื่อม (Deficient Knowledge related to self-care for knee osteoarthritis)
- M17F7 เสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้าจากความเจ็บปวดเรื้อรังและข้อจำกัดในการใช้ชีวิต (Risk for Depression related to chronic pain and limited daily activities)
- M17F8 ความสามารถในการปรับตัวต่อโรคเรื้อรังบกพร่อง (Ineffective Coping related to chronic illness condition)
...............................................
M17F1 ปวดข้อเข่าเนื่องจากการเสื่อมของกระดูกอ่อน (Acute/Chronic Pain related to degeneration of knee joint
cartilage)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบ่นปวดเข่าเวลาเดินและขึ้นลงบันได
- ผู้ป่วยบอกปวดมากช่วงเช้าและตอนเปลี่ยนท่า
O (Objective):
- สีหน้าแสดงความเจ็บปวด
- ก้าวเดินช้าลำบาก ใช้มือจับพยุง
- มีเสียงกรอบแกรบที่ข้อเข่าเมื่อเคลื่อนไหว
- บางรายพบเข่าบวมเล็กน้อย
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยปวดเข่าลดลง สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ดีขึ้น
- ผู้ป่วยสามารถใช้ท่าทาง/อุปกรณ์ช่วยพยุงเพื่อลดการเจ็บปวด
- ผู้ป่วยเข้าใจวิธีดูแลตนเองเพื่อลดอาการปวดเข่า
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ระดับความปวดลดลง ≥ 50% ภายใน 3 วัน
- ผู้ป่วยสามารถเดิน/เปลี่ยนท่าได้โดยปวดลดลง
- ผู้ป่วยอธิบายวิธีดูแลตนเองเพื่อลดอาการปวดได้ถูกต้อง
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F1I-1: ประเมินระดับความปวดทุก 4–6 ชั่วโมงด้วย Pain scale เพื่อติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง
- M17F1I-2: จัดท่านอนและท่านั่งที่เหมาะสม เช่น เหยียดเข่า ไม่งอเข่านาน ลดแรงกดที่ข้อเข่า
- M17F1I-3: ประคบอุ่นบริเวณเข่าเพื่อช่วยลดปวดและเพิ่มการไหลเวียนเลือด
- M17F1I-4: สอนการใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุง เพื่อลดแรงกดที่ข้อเข่าเวลาเดิน
- M17F1I-5: แนะนำการออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps exercise) เพื่อเสริมแรงกล้ามเนื้อรอบเข่า
- M17F1I-6: ให้ยาบรรเทาปวดตามแผนการรักษาของแพทย์ และติดตามผลข้างเคียงของยา
- M17F1I-7: แนะนำให้ควบคุมน้ำหนัก เพื่อลดแรงกดลงที่ข้อเข่า
- M17F1I-8: ให้ความรู้เกี่ยวกับการหลีกเลี่ยงท่าที่ทำให้ปวดเข่า เช่น นั่งพับเพียบ นั่งยอง หรือยกของหนัก
Response (การตอบสนอง)
- M17F1R-1: ผู้ป่วยรายงานว่าปวดลดลง จาก 8 เหลือ ≤ 4 คะแนนภายใน 3 วัน
- M17F1R-2: ผู้ป่วยเดินและเปลี่ยนท่าได้สะดวกขึ้น โดยไม่เจ็บรุนแรง
- M17F1R-3: ผู้ป่วยสามารถใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุงได้อย่างถูกต้อง
- M17F1R-4: ผู้ป่วยอธิบายวิธีการดูแลตนเอง เช่น ออกกำลังเบา ๆ และเลี่ยงท่าที่ทำให้เข่าเจ็บ ได้ถูกต้อง
- M17F1R-5: ผู้ป่วยมีสีหน้า/ท่าทางผ่อนคลายขึ้น ระหว่างทำกิจวัตรประจำวัน
..................................................................................
M17F2 เสี่ยงต่อการหกล้มหรืออุบัติเหตุเนื่องจากการเคลื่อนไหวข้อเข่าจำกัด
(Risk for Falls related to impaired joint mobility of the knee)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบ่นว่า “รู้สึกเข่าไม่มีแรง เดินแล้วไม่มั่นคง”
- ผู้ป่วยกังวลว่าจะหกล้มเวลาเดินหรือขึ้นบันได
O (Objective):
- สังเกตเห็นผู้ป่วยเดินช้า ก้าวสั้น ต้องใช้ที่พยุง
- มีอาการเจ็บและข้อเข่าฝืดเมื่อเปลี่ยนท่า
- พื้นที่โดยรอบเตียง/ห้องมีความเสี่ยง เช่น ของเกะกะ พื้นลื่น
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยไม่เกิดการหกล้มและอุบัติเหตุระหว่างการรักษา
- ผู้ป่วยสามารถใช้ท่าทางและอุปกรณ์ช่วยเดินได้อย่างปลอดภัย
- ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจการป้องกันการหกล้มที่บ้าน
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ผู้ป่วยไม่มีรายงานการหกล้มตลอดระยะการรักษา
- ผู้ป่วยสามารถใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุงได้ถูกต้อง
- พื้นที่รอบตัวผู้ป่วยจัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย
- ผู้ป่วยและญาติอธิบายวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F2I-1: ประเมินความสามารถในการเดิน ทรงตัว และใช้กล้ามเนื้อเข่าเป็นประจำ
- M17F2I-2: จัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย เช่น เก็บของเกะกะ ปูพื้นกันลื่น จัดแสงสว่างเพียงพอ
- M17F2I-3: สอนการใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดินอย่างถูกต้อง
- M17F2I-4: แนะนำให้ลุก นั่ง เดิน ช้า ๆ ไม่เปลี่ยนท่าเร็ว
- M17F2I-5: ให้ผู้ป่วยสวมรองเท้าพื้นนุ่ม กันลื่น ตลอดเวลาที่เดิน
- M17F2I-6: กระตุ้นการออกกำลังกายเบา ๆ เพื่อเพิ่มแรงกล้ามเนื้อรอบเข่า
- M17F2I-7: ให้ความรู้แก่ญาติ/ผู้ดูแลเรื่องการดูแลความปลอดภัย เช่น การพยุง การจัดสิ่งแวดล้อมที่บ้าน
- M17F2I-8: ติดตามเฝ้าระวังอาการเวียนศีรษะ หน้ามืด ที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม
Response (การตอบสนอง)
- M17F2R-1: ผู้ป่วยไม่เกิดการหกล้มหรืออุบัติเหตุในระหว่างการรักษา
- M17F2R-2: ผู้ป่วยสามารถใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดินได้อย่างถูกต้อง
- M17F2R-3: ผู้ป่วยเดินได้มั่นคงขึ้นและกล้ามเนื้อเข่าแข็งแรงขึ้น
- M17F2R-4: ญาติ/ผู้ดูแลสามารถอธิบายและปฏิบัติวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง
- M17F2R-5: สิ่งแวดล้อมรอบตัวผู้ป่วยปลอดภัย ลดปัจจัยเสี่ยงต่อการหกล้ม
........................................................................
M17F3 การเคลื่อนไหวร่างกายบกพร่องจากข้อเข่าแข็งและเจ็บ
(Impaired Physical Mobility related to knee stiffness and pain)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบ่นว่า “เข่าตึง เดินแล้วปวด ทำให้ขยับยาก”
- ผู้ป่วยบอกว่าทำกิจกรรมประจำวัน เช่น ขึ้นบันได หรือลุกนั่ง ได้ช้าลง
O (Objective):
- สังเกตเห็นการเดินช้า ก้าวสั้น
- ใช้มือจับพยุงเวลาลุกจากเก้าอี้/เตียง
- เคลื่อนไหวข้อเข่าได้จำกัด มีเสียง “กรอบแกรบ” เมื่อขยับ
- กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าลีบเล็กลง
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยเคลื่อนไหวได้สะดวกขึ้น อาการปวดและตึงลดลง
- ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างเหมาะสม
- กล้ามเนื้อรอบเข่าแข็งแรงขึ้น ป้องกันการสูญเสียการเคลื่อนไหว
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ผู้ป่วยรายงานว่าอาการปวด/ตึงลดลงภายใน 1 สัปดาห์
- ผู้ป่วยสามารถเดิน ลุก นั่ง ได้โดยใช้แรงน้อยลง
- ผู้ป่วยทำกายภาพตามคำแนะนำได้อย่างต่อเนื่อง
- กล้ามเนื้อรอบข้อเข่ามีแรงเพิ่มขึ้น
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F3I-1: ประเมินระดับการเคลื่อนไหวและความปวดของข้อเข่าอย่างสม่ำเสมอ
- M17F3I-2: จัดท่าผู้ป่วยให้นั่ง/นอนในท่าที่ลดแรงกดต่อข้อเข่า
- M17F3I-3: สอนและช่วยฝึกออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps exercise)
- M17F3I-4: ประคบอุ่นเพื่อช่วยลดอาการตึงและเพิ่มการไหลเวียนเลือด
- M17F3I-5: สนับสนุนให้ใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดิน เพื่อลดแรงกดที่ข้อเข่า
- M17F3I-6: ให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมตามความสามารถ โดยเว้นพักเมื่อมีอาการปวด
- M17F3I-7: ให้ความรู้เรื่องการใช้รองเท้าพื้นนุ่ม กันลื่น ลดแรงกระแทกที่ข้อเข่า
- M17F3I-8: กระตุ้นและเสริมแรงใจให้ผู้ป่วยทำกายภาพต่อเนื่องเพื่อฟื้นฟูการเคลื่อนไหว
Response (การตอบสนอง)
- M17F3R-1: ผู้ป่วยรายงานว่าปวดและตึงเข่าลดลง
- M17F3R-2: ผู้ป่วยสามารถเดินและลุกนั่งได้คล่องตัวขึ้น
- M17F3R-3: ผู้ป่วยออกกำลังกายตามที่ได้รับการสอนอย่างต่อเนื่อง
- M17F3R-4: ผู้ป่วยใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุงได้ถูกต้อง
- M17F3R-5: กล้ามเนื้อรอบเข่าแข็งแรงขึ้น การทรงตัวดีขึ้น
................................................................................
M17F4 การทำกิจวัตรประจำวันบกพร่องจากความเจ็บปวดและข้อเข่าเสื่อม
(Self-Care Deficit related to knee pain and osteoarthritis)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบอกว่า “เจ็บเข่า ลุกขึ้นยืนเองลำบาก”
- ผู้ป่วยบอกว่าทำกิจวัตร เช่น อาบน้ำ แต่งตัว ไม่นานก็ปวดเข่า
O (Objective):
- สังเกตว่าผู้ป่วยใช้เวลาในการแต่งตัว/อาบน้ำ นานกว่าปกติ
- ผู้ป่วยต้องขอความช่วยเหลือจากผู้อื่นในบางกิจกรรม
- เดินหรือเคลื่อนไหวช้า ใช้อุปกรณ์ช่วยพยุง
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตนเองมากที่สุด
- ลดความเจ็บปวดและเพิ่มความมั่นใจในการดูแลตนเอง
- เสริมการพึ่งพาตนเอง ลดการพึ่งพาผู้อื่นในระยะยาว
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ผู้ป่วยรายงานว่าสามารถอาบน้ำ แต่งตัว ทานอาหารได้ด้วยตนเองมากขึ้น
- ระดับความปวดลดลง ส่งผลให้ทำกิจวัตรง่ายขึ้น
- ผู้ป่วยใช้วิธีหรืออุปกรณ์ช่วยเหลือได้เหมาะสม
- ผู้ป่วยมีท่าทีมั่นใจและพึงพอใจในการดูแลตนเอง
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F4I-1: ประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันแต่ละด้าน (กินข้าว แต่งตัว อาบน้ำ เข้าห้องน้ำ)
- M17F4I-2: ประเมินและติดตามระดับความเจ็บปวดที่รบกวนการทำกิจกรรม
- M17F4I-3: จัดสิ่งแวดล้อมให้เหมาะสม เช่น เก้าอี้นั่งสูง ห้องน้ำมีราวจับ
- M17F4I-4: สอนผู้ป่วยใช้เทคนิคการประหยัดพลังงาน เช่น นั่งทำกิจกรรมแทนการยืน
- M17F4I-5: สนับสนุนการใช้เครื่องช่วย เช่น ไม้เท้า รองเท้าเสริมพื้นกันลื่น
- M17F4I-6: ช่วยเหลือเฉพาะกิจกรรมที่ผู้ป่วยทำเองไม่ได้ เพื่อไม่ลดทอนความมั่นใจ
- M17F4I-7: กระตุ้นให้ผู้ป่วยออกกำลังกายเบา ๆ รักษาความแข็งแรงกล้ามเนื้อ
- M17F4I-8: ให้คำแนะนำครอบครัวในการช่วยเหลืออย่างเหมาะสม โดยไม่ทำให้ผู้ป่วยพึ่งพามากเกินไป
Response (การตอบสนอง)
- M17F4R-1: ผู้ป่วยรายงานว่าสามารถอาบน้ำ แต่งตัว และรับประทานอาหารได้สะดวกขึ้น
- M17F4R-2: ผู้ป่วยใช้ไม้เท้า/ราวจับได้ถูกต้องและปลอดภัย
- M17F4R-3: ผู้ป่วยมีอาการเจ็บลดลง สามารถทำกิจกรรมต่อเนื่องได้
- M17F4R-4: ผู้ป่วยแสดงความมั่นใจในการดูแลตนเองมากขึ้น
- M17F4R-5: ครอบครัวรายงานว่าสามารถช่วยผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมโดยไม่ทำให้พึ่งพามากเกินไป
.................................................................
M17F5 เสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจากการใช้ยาแก้ปวดหรือยาต้านการอักเสบ
(Risk for Complications related to prolonged use of analgesics/NSAIDs)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบอกว่าใช้ยาแก้ปวด/ยาต้านการอักเสบต่อเนื่อง
- ผู้ป่วยกังวลว่าจะมีผลข้างเคียงจากยา
O (Objective):
- มีประวัติการใช้ยา NSAIDs/ยาแก้ปวดนานเกิน 2 สัปดาห์
- ตรวจพบมีอาการทางระบบทางเดินอาหาร เช่น แน่นท้อง คลื่นไส้
- มีประวัติความดันโลหิตสูงหรือโรคไตร่วมด้วย (เป็นปัจจัยเสี่ยง)
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยปลอดภัยจากภาวะแทรกซ้อนของยา
- ผู้ป่วยมีความรู้และปฏิบัติได้ถูกต้องเกี่ยวกับการใช้ยา
- ครอบครัวมีส่วนร่วมในการสังเกตอาการผิดปกติ
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ไม่มีอาการผิดปกติ เช่น อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ปัสสาวะลดลง
- ผู้ป่วยอธิบายวิธีการใช้ยาและข้อควรระวังได้ถูกต้อง
- ผู้ป่วยและครอบครัวรายงานว่าสามารถสังเกตอาการเตือนภาวะแทรกซ้อนได้
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F5I-1: ประเมินประวัติการใช้ยา ปริมาณ และระยะเวลาอย่างละเอียด
- M17F5I-2: เฝ้าสังเกตอาการผิดปกติ เช่น ปวดท้องรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด อุจจาระดำ
- M17F5I-3: ติดตามค่าการทำงานของไตและตับตามแผนการรักษาของแพทย์
- M17F5I-4: แนะนำให้รับประทานยาหลังอาหารหรือพร้อมนม เพื่อลดการระคายเคืองกระเพาะ
- M17F5I-5: ให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัวเรื่องอาการเตือนที่ควรมาพบแพทย์ทันที
- M17F5I-6: ประสานทีมสหสาขาวิชาชีพ เพื่อพิจารณาปรับเปลี่ยนยา หรือใช้การรักษาเสริม
- M17F5I-7: บันทึกและรายงานอาการไม่พึงประสงค์ต่อแพทย์ทันที
Response (การตอบสนอง)
- M17F5R-1: ผู้ป่วยไม่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น เลือดออกในกระเพาะหรือลำไส้
- M17F5R-2: ผู้ป่วยสามารถบอกวิธีใช้ยาและข้อควรระวังได้ถูกต้อง
- M17F5R-3: ผู้ป่วยและครอบครัวสังเกตอาการเตือนและรายงานได้ทันที
- M17F5R-4: ผลตรวจการทำงานของตับและไตอยู่ในเกณฑ์ปกติ
- M17F5R-5: ผู้ป่วยรายงานว่ามีความมั่นใจในการใช้ยามากขึ้น
................................................................................
M17F6 ขาดความรู้เกี่ยวกับการดูแลตนเองเพื่อลดอาการข้อเข่าเสื่อม
(Deficient Knowledge related to self-care for knee osteoarthritis)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบอกว่า “ไม่แน่ใจว่าควรทำอะไรเพื่อลดอาการปวดเข่า”
- ผู้ป่วยถามเกี่ยวกับวิธีออกกำลังกาย การใช้ยา และการปรับพฤติกรรม
O (Objective):
- ผู้ป่วยไม่ปฏิบัติการออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่อง
- พฤติกรรมการดูแลตนเองไม่เหมาะสม เช่น นั่งพับเพียบ ยกของหนัก
- ผู้ป่วยไม่มีความรู้เรื่องการควบคุมน้ำหนักและท่าทางที่ถูกต้อง
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยเข้าใจวิธีการดูแลตนเองเพื่อลดอาการข้อเข่าเสื่อม
- ผู้ป่วยสามารถปฏิบัติตามคำแนะนำได้อย่างถูกต้อง
- ครอบครัวสามารถสนับสนุนผู้ป่วยในการดูแลตนเอง
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ผู้ป่วยสามารถอธิบายวิธีออกกำลังกายและท่าทางที่เหมาะสมได้
- ผู้ป่วยปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการควบคุมน้ำหนักและพฤติกรรมที่ลดแรงกดเข่า
- ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถระบุอาการเตือนและวิธีปฏิบัติได้
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F6I-1: ประเมินความเข้าใจของผู้ป่วยเกี่ยวกับโรคข้อเข่าเสื่อมและการดูแลตนเอง
- M17F6I-2: ให้ความรู้เรื่องการออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่าและท่าทางที่ถูกต้อง
- M17F6I-3: แนะนำการควบคุมน้ำหนักและผลกระทบต่อข้อเข่า
- M17F6I-4: สอนวิธีใช้ไม้เท้า อุปกรณ์พยุง และรองเท้าพื้นนุ่มเพื่อลดแรงกระแทก
- M17F6I-5: สอนการปรับกิจกรรมประจำวัน เช่น หลีกเลี่ยงนั่งพับเพียบ ยกของหนัก
- M17F6I-6: ให้เอกสาร/ภาพประกอบการดูแลตนเองเพื่อให้ผู้ป่วยทบทวนที่บ้าน
- M17F6I-7: สนับสนุนให้ผู้ป่วยและครอบครัวมีส่วนร่วมในการวางแผนการดูแล
- M17F6I-8: ติดตามและให้คำแนะนำเพิ่มเติมตามความเข้าใจและความสามารถของผู้ป่วย
Response (การตอบสนอง)
- M17F6R-1: ผู้ป่วยสามารถอธิบายวิธีออกกำลังกายและท่าทางที่ถูกต้องได้
- M17F6R-2: ผู้ป่วยปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการควบคุมน้ำหนักและการดูแลข้อเข่า
- M17F6R-3: ครอบครัวสามารถสนับสนุนและช่วยเหลือผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสม
- M17F6R-4: ผู้ป่วยรายงานความมั่นใจในการดูแลตนเองเพิ่มขึ้น
- M17F6R-5: ผู้ป่วยสามารถสังเกตอาการเตือนและปฏิบัติได้ทันเวลา
...........................................................................
M17F7 เสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้าจากความเจ็บปวดเรื้อรังและข้อจำกัดในการใช้ชีวิต
(Risk for Depression related to chronic pain and limited daily
activities)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบอกว่า “รู้สึกท้อแท้ ปวดเข่าแล้วทำกิจกรรมได้น้อย”
- ผู้ป่วยรู้สึกเครียด กังวล หรือเบื่อหน่ายชีวิตประจำวัน
O (Objective):
- สีหน้าแสดงความทุกข์หรือซึมเศร้า
- พฤติกรรมลดการเข้าสังคม หรือเลี่ยงกิจกรรมเดิม
- อาการเจ็บเข่าเรื้อรังและการเคลื่อนไหวจำกัดชัดเจน
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยปรับอารมณ์และทัศนคติได้ดีขึ้น
- ผู้ป่วยยังคงมีส่วนร่วมในกิจกรรมประจำวันและสังคมได้มากขึ้น
- ลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้า
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ผู้ป่วยรายงานอารมณ์ดีขึ้น ลดความวิตกกังวลและความท้อแท้
- ผู้ป่วยยังสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ แม้มีข้อจำกัดบางส่วน
- ผู้ป่วยแสดงท่าทีสนใจในกิจกรรมสังคมหรือกิจกรรมบำบัด
- ผู้ป่วยมีความร่วมมือในการบำบัดและการดูแลตนเอง
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F7I-1: ประเมินสภาวะอารมณ์และความเสี่ยงซึมเศร้าอย่างสม่ำเสมอ
- M17F7I-2: ให้ผู้ป่วยแสดงความรู้สึกและพูดคุยเกี่ยวกับความวิตกกังวลและความทุกข์
- M17F7I-3: สนับสนุนการมีส่วนร่วมในกิจกรรมที่ผู้ป่วยสนใจ เช่น กิจกรรมบำบัด หรือกลุ่มสังคม
- M17F7I-4: ให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างความเจ็บปวดเรื้อรังและภาวะซึมเศร้า
- M17F7I-5: ใช้เทคนิคการผ่อนคลาย เช่น การฝึกหายใจ การทำสมาธิ
- M17F7I-6: ประสานงานกับนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ หากมีอาการซึมเศร้ารุนแรง
- M17F7I-7: ติดตามและสนับสนุนให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมประจำวันตามความสามารถ
Response (การตอบสนอง)
- M17F7R-1: ผู้ป่วยรายงานอารมณ์ดีขึ้น ลดความวิตกกังวลและท้อแท้
- M17F7R-2: ผู้ป่วยเข้าร่วมกิจกรรมประจำวันและกิจกรรมสังคมมากขึ้น
- M17F7R-3: ผู้ป่วยสามารถแสดงความรู้สึกและสื่อสารความวิตกกังวลได้
- M17F7R-4: ผู้ป่วยและครอบครัวมีความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างความเจ็บปวดและภาวะซึมเศร้า
- M17F7R-5: ผู้ป่วยร่วมมือกับแผนการบำบัดและสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ตามคำแนะนำ
.................................................................................
M17F8 ความสามารถในการปรับตัวต่อโรคเรื้อรังบกพร่อง
(Ineffective Coping related to chronic illness condition)
Assessment (การประเมิน)
S (Subjective):
- ผู้ป่วยบอกว่า “ไม่รู้จะจัดการกับอาการปวดเข่าและชีวิตประจำวันอย่างไร”
- รู้สึกท้อแท้หรือวิตกกังวลเกี่ยวกับโรคเรื้อรัง
O (Objective):
- ผู้ป่วยไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำด้านการดูแลตนเองอย่างต่อเนื่อง
- แสดงท่าทีหดหู่ หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมประจำวัน
- ไม่มีการวางแผนหรือปรับตัวต่อการใช้ชีวิตร่วมกับโรค
Goals (เป้าหมาย)
- ผู้ป่วยสามารถปรับตัวและรับมือกับอาการปวดและข้อจำกัดของโรคได้
- ผู้ป่วยแสดงพฤติกรรมการรับมือเชิงบวก เช่น ปฏิบัติกิจวัตรประจำวันตามแผน
- ครอบครัวสนับสนุนและช่วยผู้ป่วยปรับตัวได้อย่างเหมาะสม
Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)
- ผู้ป่วยสามารถวางแผนกิจกรรมประจำวันและปรับตารางชีวิตได้ตามข้อจำกัดของโรค
- ผู้ป่วยใช้เทคนิคการรับมือและแก้ปัญหาได้เหมาะสม
- ผู้ป่วยมีท่าทีมั่นใจและพร้อมปรับตัวต่อโรคเรื้อรัง
- ครอบครัวรายงานว่าสามารถช่วยผู้ป่วยปรับตัวได้
Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)
- M17F8I-1: ประเมินความเข้าใจและทัศนคติของผู้ป่วยต่อโรคข้อเข่าเสื่อม
- M17F8I-2: ให้ความรู้เรื่องการจัดการโรคเรื้อรังและการปรับพฤติกรรมประจำวัน
- M17F8I-3: สอนเทคนิคการแก้ปัญหาและการรับมือความเจ็บปวด เช่น การแบ่งกิจกรรม การพักระหว่างกิจกรรม
- M17F8I-4: สนับสนุนให้ผู้ป่วยตั้งเป้าหมายเล็ก ๆ เพื่อเพิ่มความมั่นใจ
- M17F8I-5: ประเมินความเครียดและสนับสนุนการผ่อนคลาย เช่น ฝึกหายใจลึก สมาธิสั้น ๆ
- M17F8I-6: กระตุ้นการมีส่วนร่วมของครอบครัวในการสนับสนุนการปรับตัว
- M17F8I-7: ติดตามและปรับแผนการดูแลตามความก้าวหน้าของผู้ป่วย
Response (การตอบสนอง)
- M17F8R-1: ผู้ป่วยสามารถวางแผนกิจกรรมประจำวันและปรับตัวได้ดีขึ้น
- M17F8R-2: ผู้ป่วยใช้เทคนิคการรับมือความเจ็บปวดและข้อจำกัดของโรคได้เหมาะสม
- M17F8R-3: ผู้ป่วยแสดงความมั่นใจในการจัดการชีวิตประจำวัน
- M17F8R-4: ครอบครัวสามารถสนับสนุนผู้ป่วยและร่วมปรับตัวได้อย่างเหมาะสม
- M17F8R-5: ผู้ป่วยลดท่าทีวิตกกังวลและท้อแท้ต่อโรคเรื้อรัง
..........................................................................
📚 เอกสารอ้างอิง
- กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. (2565). แนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรมการแพทย์.
- สมาคมเวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย. (2564). แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม. กรุงเทพฯ: สมาคมเวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย.
- Wagner, M. (2025). Osteoarthritis: Nursing Diagnoses & Care Plans. NurseTogether. Retrieved from https://www.nursetogether.com/osteoarthritis-nursing-diagnosis-care-plan/NurseTogether
- Nurseslabs. (2024). 6 Osteoarthritis Nursing Care Plans. Nurseslabs. Retrieved from https://nurseslabs.com/osteoarthritis-nursing-care-plans/Nurseslabs+1