EP.102 Med. Topic 22 โรคกระดูกพรุน : M81 [Osteoporosis without Current Pathological Fracture]

โรคข้อเข่าเสื่อม (M17)

• โรคข้อเข่าเสื่อม คือ ภาวะที่กระดูกอ่อนผิวข้อเข่าถูกทำลาย ทำให้กระดูกเสียดสีกัน เกิดอาการปวด ติดขัด เคลื่อนไหวลำบาก

พยาธิสภาพ / ช่วงอายุที่พบบ่อย

• เกิดจากการเสื่อมของผิวข้อและกระดูกใต้ผิวข้อ
• พบมากในผู้ที่อายุ 40 ปีขึ้นไป โดยเฉพาะ 60 ปีขึ้นไป

ปัจจัยเสี่ยง

• อายุที่มากขึ้น
• น้ำหนักเกิน / อ้วน
• ใช้งานข้อเข่ามาก เช่น ยกของหนัก นั่งยอง ๆ บ่อย
• การบาดเจ็บหรือผ่าตัดข้อเข่าในอดีต
• พันธุกรรม

อาการ

• ปวดเข่า โดยเฉพาะเวลาเดินหรือขึ้น-ลงบันได
• ข้อฝืดหรือติดขัดตอนเช้า
• มีเสียง “กรอบแกรบ” ในข้อ
• เดินหรือเหยียดขาไม่สุด

การรักษา

• รับประทานยาแก้ปวด/ต้านการอักเสบ (ตามแพทย์สั่ง)
• ฉีดยาเข้าข้อเพื่อลดอาการ
• กายภาพบำบัด / บริหารกล้ามเนื้อรอบเข่า
• การผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่าเทียมในรายรุนแรง

การพยาบาล

• แนะนำการควบคุมน้ำหนัก
• ส่งเสริมให้ผู้ป่วยออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เดินช้า ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน
• ประคบร้อนลดอาการตึง ประคบเย็นเพื่อลดปวดบวม
• สนับสนุนการใช้เครื่องช่วยเดินเพื่อลดแรงกดที่ข้อเข่า

การดูแลสำหรับบุคคลทั่วไป

• รักษาน้ำหนักตัวให้อยู่ในเกณฑ์
• หลีกเลี่ยงการนั่งพับเพียบ / ยองนาน ๆ
• ออกกำลังกายเสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อรอบเข่า
• รับประทานอาหารแคลเซียมและวิตามินดี เช่น นม ปลาเล็ก กุ้งแห้ง
• ใส่รองเท้าพื้นนุ่ม ลดแรงกระแทก

.............................................................

🦴 การวินิจฉัยการพยาบาลผู้ป่วยโรคกระดูกพรุน : M81

1. M81F1 มีความเสี่ยงต่อการหกล้มและกระดูกหัก (Risk for falls and fractures)
2. M81F2 มีอาการปวดกระดูกหรือกล้ามเนื้อ (Acute or chronic pain related to osteoporosis)
3. M81F3 เคลื่อนไหวร่างกายจำกัด (Impaired physical mobility)
4. M81F4 มีความบกพร่องด้านโภชนาการ แคลเซียมและวิตามินดีไม่เพียงพอ (Imbalanced nutrition: less than body requirements for calcium and vitamin D)
5. M81F5 ขาดความรู้เกี่ยวกับโรคและการป้องกันการหกล้ม (Deficient knowledge regarding disease process and fall prevention)
6. M81F6 วิตกกังวลหรือกลัวการหกล้ม (Anxiety or fear related to risk of falling)
7. M81F7 มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น กระดูกสันหลังยุบหรือหักซ้ำ (Risk for complications such as vertebral compression fracture or recurrent fractures)
8. M81F8 ความพร้อมในการดูแลตนเองก่อนกลับบ้าน (Readiness for enhanced self-health management at discharge)

..............................................................

M81F1: มีความเสี่ยงต่อการหกล้มและกระดูกหัก (Risk for falls and fractures)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยบอกว่ากลัวการหกล้ม รู้สึกไม่มั่นคงเวลาเดิน
• O: เดินช้า ไม่มั่นคง, มีการเกาะสิ่งของช่วยพยุง, กระดูกบางจากผลตรวจ Bone Mineral Density

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยไม่เกิดการหกล้มและกระดูกหักระหว่างนอนโรงพยาบาล
• ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจวิธีป้องกันการหกล้ม
• ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้อย่างปลอดภัย

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ไม่มีรายงานการหกล้มหรืออุบัติเหตุ
• ผู้ป่วยเดินได้โดยใช้เครื่องช่วยเดินอย่างถูกต้อง
• ผู้ป่วยและครอบครัวอธิบายวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F1I-1: ประเมินความเสี่ยงต่อการหกล้ม (อายุ, การเคลื่อนไหว, ยาที่ใช้) ทุกวัน
• M81F1I-2: จัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย เช่น เก็บสายไฟ/สิ่งกีดขวาง เปิดไฟสว่างพอเพียง
• M81F1I-3: สอนวิธีใช้เครื่องช่วยเดิน เช่น ไม้เท้า Walker อย่างถูกต้อง
• M81F1I-4: แนะนำการใส่รองเท้าพื้นนุ่ม กันลื่น และเหมาะสมกับผู้ป่วย
• M81F1I-5: ส่งเสริมให้ผู้ป่วยออกกำลังกายเบา ๆ เพื่อเพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ
• M81F1I-6: ให้ความรู้แก่ครอบครัวเรื่องการดูแลและเฝ้าระวังผู้ป่วยที่บ้าน

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F1R-1: ผู้ป่วยไม่หกล้มตลอดระยะเวลาการดูแล
• M81F1R-2: ผู้ป่วยสามารถใช้เครื่องช่วยเดินได้ถูกต้องและมั่นใจ
• M81F1R-3: ผู้ป่วยและครอบครัวบอกวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง
• M81F1R-4: ผู้ป่วยมีกำลังขาและการทรงตัวดีขึ้น สามารถทำกิจกรรมพื้นฐานได้อย่างปลอดภัย

...........................................................................

M81F2 มีอาการปวดกระดูกหรือกล้ามเนื้อ (Acute or chronic pain related to osteoporosis)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยบอกว่ามีอาการปวดหลัง/สะโพก/ขา ระดับปวด 6/10
• O: สังเกตผู้ป่วยจับหรือกดบริเวณปวด, เดินตัวงอ, สีหน้าแสดงความเจ็บปวด

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ลดความปวดให้อยู่ในระดับที่ผู้ป่วยทนได้ (≤ 3/10)
• ผู้ป่วยสามารถพักผ่อนและทำกิจกรรมพื้นฐานได้โดยไม่ถูกรบกวนจากความปวด
• ผู้ป่วยรู้วิธีจัดการความปวดด้วยตนเองอย่างปลอดภัย

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ระดับความปวดลดลงตามที่ตั้งเป้า
• ผู้ป่วยสามารถนอนหลับ/พักผ่อนเพียงพอ
• ผู้ป่วยบอกวิธีบรรเทาความปวดที่เหมาะสมได้ถูกต้อง

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F2I-1: ประเมินระดับความปวดด้วย Pain scale ทุก 4–6 ชั่วโมง
• M81F2I-2: ให้ยาแก้ปวดตามแผนการรักษาของแพทย์ และติดตามผล
• M81F2I-3: จัดท่าทางที่ช่วยลดแรงกดบนกระดูก เช่น นอนราบบนที่นอนแข็งพอเหมาะ ใช้หมอนรองหลัง
• M81F2I-4: แนะนำการประคบอุ่นเพื่อลดอาการเกร็งของกล้ามเนื้อ หรือประคบเย็นเมื่อปวดเฉียบพลัน
• M81F2I-5: ส่งเสริมการออกกำลังกายเบา ๆ เช่น ยืดเหยียด เดินช้า หรือว่ายน้ำ เพื่อคลายปวดและเพิ่มความแข็งแรง
• M81F2I-6: ให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับการจัดการความปวด เช่น การหายใจช้า ๆ การผ่อนคลาย

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F2R-1: ผู้ป่วยรายงานว่าความปวดลดลง เหลือ ≤ 3/10
• M81F2R-2: ผู้ป่วยนอนหลับพักผ่อนได้ดีขึ้น ไม่มีสะดุ้งตื่นจากอาการปวด
• M81F2R-3: ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ โดยไม่ถูกจำกัดจากความปวด
• M81F2R-4: ผู้ป่วยและครอบครัวอธิบายวิธีบรรเทาความปวดที่ถูกต้องได้

.....................................................................

M81F3 เคลื่อนไหวร่างกายจำกัด (Impaired physical mobility)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยบอกว่าเคลื่อนไหวไม่สะดวก กลัวเจ็บและหกล้ม
• O: เดินช้า ใช้เครื่องช่วยเดิน, กล้ามเนื้ออ่อนแรง, ช่วงการเคลื่อนไหวของข้อ (ROM) ลดลง

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยสามารถเคลื่อนไหวได้ปลอดภัย โดยใช้เครื่องช่วยเดินอย่างถูกต้อง
• เพิ่มความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ และคงการทำงานของข้อ
• ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ด้วยตนเองมากที่สุด

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยเดิน/เคลื่อนไหวได้โดยไม่หกล้ม
• กล้ามเนื้อแข็งแรงขึ้น ระดับการเคลื่อนไหวดีขึ้น
• ผู้ป่วยสามารถช่วยเหลือตนเองในกิจกรรมพื้นฐานได้

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F3I-1: ประเมินระดับความสามารถในการเคลื่อนไหวและความแข็งแรงของกล้ามเนื้อเป็นประจำ
• M81F3I-2: จัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย เช่น พื้นไม่ลื่น มีราวจับ
• M81F3I-3: สอนการใช้เครื่องช่วยเดิน เช่น ไม้เท้า Walker อย่างถูกวิธี
• M81F3I-4: ส่งเสริมการทำกายภาพบำบัดหรือออกกำลังกายเบา ๆ เพื่อเพิ่มกำลังกล้ามเนื้อและการทรงตัว
• M81F3I-5: จัดท่านอนและท่านั่งที่ถูกต้อง ป้องกันข้อยึดติดและกล้ามเนื้อลีบ
• M81F3I-6: กระตุ้นให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมประจำวันด้วยตนเองตามความสามารถ

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F3R-1: ผู้ป่วยเดินหรือเคลื่อนไหวได้โดยไม่หกล้ม
• M81F3R-2: กล้ามเนื้อและการทรงตัวแข็งแรงขึ้น ระยะการเคลื่อนไหวเพิ่มขึ้น
• M81F3R-3: ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ด้วยตนเองมากขึ้น
• M81F3R-4: ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจวิธีดูแลเพื่อป้องกันข้อยึดติดและกล้ามเนื้อลีบ

................................................................................

M81F4 มีความบกพร่องด้านโภชนาการ แคลเซียมและวิตามินดีไม่เพียงพอ (Imbalanced nutrition: less than body requirements for calcium and vitamin D)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยบอกว่าไม่ค่อยดื่มนม ไม่ทานอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีเพียงพอ
• O: ค่าเลือดพบแคลเซียม/วิตามินดีต่ำ น้ำหนักตัวต่ำกว่ามาตรฐาน, กระดูกบางลงจากผลตรวจ DEXA scan

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยได้รับแคลเซียมและวิตามินดีเพียงพอต่อความต้องการของร่างกาย
• ป้องกันการสูญเสียมวลกระดูกและลดความเสี่ยงกระดูกหัก
• ส่งเสริมพฤติกรรมการรับประทานอาหารที่เหมาะสม

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยรับประทานอาหารเสริม/อาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีได้สม่ำเสมอ
• ค่าเลือดแคลเซียมและวิตามินดีกลับสู่เกณฑ์ปกติ
• มวลกระดูกคงที่หรือดีขึ้นตามผลตรวจ

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F4I-1: ประเมินพฤติกรรมการรับประทานอาหารและสารอาหารที่ได้รับ
• M81F4I-2: ให้คำแนะนำการเลือกอาหารที่มีแคลเซียมและวิตามินดีสูง เช่น นม ปลาตัวเล็ก เต้าหู้ ไข่แดง เห็ด ปลาแซลมอน
• M81F4I-3: ส่งเสริมการรับแสงแดดยามเช้า 10–15 นาที เพื่อช่วยสร้างวิตามินดี
• M81F4I-4: แนะนำการเสริมอาหารหรือยา (แคลเซียม/วิตามินดี) ตามคำสั่งแพทย์
• M81F4I-5: ติดตามผลตรวจทางห้องปฏิบัติการ และสังเกตอาการขาดแคลเซียมหรือวิตามินดี
• M81F4I-6: กระตุ้นครอบครัวมีส่วนร่วมในการจัดอาหารที่เหมาะสมให้ผู้ป่วย

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F4R-1: ผู้ป่วยรับประทานอาหารและ/หรือเสริมแคลเซียมวิตามินดีได้สม่ำเสมอ
• M81F4R-2: ค่าเลือดแคลเซียมและวิตามินดีอยู่ในเกณฑ์ปกติ
• M81F4R-3: ผู้ป่วยมีกระดูกแข็งแรงขึ้น ลดอาการปวดเมื่อยหรืออ่อนแรง
• M81F4R-4: ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจวิธีการดูแลโภชนาการที่ถูกต้อง

...........................................................................

M81F5 ขาดความรู้เกี่ยวกับโรคและการป้องกันการหกล้ม (Deficient knowledge regarding disease process and fall prevention)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยบอกว่า “ไม่รู้ว่าต้องดูแลตัวเองอย่างไร” หรือ “ไม่รู้ว่ามีวิธีป้องกันการหกล้มได้ยังไง”
• O: ผู้ป่วยและครอบครัวไม่สามารถอธิบายวิธีป้องกันการหกล้มได้ ขาดพฤติกรรมป้องกัน เช่น พื้นบ้านลื่น ไม่มีอุปกรณ์ช่วยพยุง

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยและครอบครัวมีความรู้ ความเข้าใจเกี่ยวกับโรคกระดูกพรุนและวิธีป้องกันการหกล้ม
• ผู้ป่วยสามารถปฏิบัติตามวิธีป้องกันการหกล้มได้ในชีวิตประจำวัน
• ลดความเสี่ยงต่อกระดูกหักและภาวะแทรกซ้อน

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยสามารถอธิบายโรคและวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง ≥ 80%
• ผู้ป่วยปรับเปลี่ยนสิ่งแวดล้อม/พฤติกรรมเพื่อลดความเสี่ยงการหกล้ม
• ไม่มีเหตุการณ์หกล้มหรืออุบัติเหตุเกิดขึ้นระหว่างการดูแล

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F5I-1: ประเมินระดับความรู้และความเข้าใจของผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับโรคและการป้องกันการหกล้ม
• M81F5I-2: ให้ข้อมูลโรคกระดูกพรุน สาเหตุ ผลกระทบ และภาวะแทรกซ้อนที่อาจเกิดขึ้น
• M81F5I-3: สอนวิธีป้องกันการหกล้ม เช่น ใช้ไม้เท้าพยุง ติดราวจับในห้องน้ำ ใส่รองเท้าที่ไม่ลื่น
• M81F5I-4: แนะนำการปรับสิ่งแวดล้อมในบ้าน เช่น จัดเก็บสิ่งกีดขวาง ปรับแสงสว่างให้เพียงพอ
• M81F5I-5: ให้สื่อการสอนหรือคู่มือ เพื่อให้ผู้ป่วยและครอบครัวนำไปทบทวนต่อที่บ้าน
• M81F5I-6: กระตุ้นให้ครอบครัวมีส่วนร่วมในการช่วยดูแลและติดตามการปฏิบัติตัว

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F5R-1: ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถอธิบายโรคและวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง
• M81F5R-2: ผู้ป่วยปฏิบัติวิธีป้องกันการหกล้มได้จริงในชีวิตประจำวัน
• M81F5R-3: สิ่งแวดล้อมในบ้านได้รับการปรับปรุงเพื่อลดความเสี่ยงต่อการหกล้ม
• M81F5R-4: ไม่มีเหตุการณ์หกล้มระหว่างอยู่โรงพยาบาลหรือที่บ้าน

..................................................................

M81F6 วิตกกังวลหรือกลัวการหกล้ม (Anxiety or fear related to risk of falling)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยบอกว่า “กลัวจะหกล้ม” หรือ “ไม่กล้าเดินคนเดียว”
• O: เดินช้า/เกาะราว, สังเกตท่าทางเกร็ง, หลีกเลี่ยงกิจกรรมประจำวัน, เหงื่อออกหรือใจเต้นเร็วเมื่อพยายามเดิน

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยลดความวิตกกังวลเกี่ยวกับการหกล้ม
• ผู้ป่วยสามารถเดินหรือเคลื่อนไหวได้อย่างมั่นใจและปลอดภัย
• ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจวิธีป้องกันการหกล้ม

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยรายงานความวิตกกังวลลดลง
• ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมประจำวันโดยไม่กลัวการหกล้ม
• ไม่มีเหตุการณ์หกล้มหรือบาดเจ็บเกิดขึ้น

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F6I-1: ประเมินระดับความวิตกกังวลด้วยแบบสอบถามหรือการสังเกต
• M81F6I-2: ให้คำแนะนำและสาธิตวิธีป้องกันการหกล้ม เช่น การใช้ไม้เท้า/Walker, ราวจับ, รองเท้าเหมาะสม
• M81F6I-3: ส่งเสริมให้ผู้ป่วยออกกำลังกายเบา ๆ เพื่อเพิ่มความมั่นใจและกล้ามเนื้อแข็งแรง
• M81F6I-4: สนับสนุนการทำกิจกรรมทีละขั้น และให้กำลังใจผู้ป่วย
• M81F6I-5: ให้ความรู้ครอบครัวในการช่วยดูแลและสังเกตผู้ป่วย

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F6R-1: ผู้ป่วยรายงานความวิตกกังวลลดลง
• M81F6R-2: ผู้ป่วยสามารถเดินหรือเคลื่อนไหวอย่างมั่นใจและปลอดภัย
• M81F6R-3: ผู้ป่วยทำกิจกรรมประจำวันได้โดยไม่กลัวการหกล้ม
• M81F6R-4: ครอบครัวเข้าใจวิธีช่วยเหลือและเฝ้าระวังผู้ป่วยได้ถูกต้อง

...............................................................................

M81F7 มีโอกาสเกิดภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น กระดูกสันหลังยุบหรือหักซ้ำ (Risk for complications such as vertebral compression fracture or recurrent fractures)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยกังวลเรื่องกระดูกหักซ้ำหรือปวดหลังรุนแรง
• O: ตรวจพบกระดูกบางมากจาก DEXA scan, มีประวัติกระดูกหักซ้ำ, ท่าทางตัวงอ, กล้ามเนื้ออ่อนแรง

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ป้องกันการเกิดภาวะแทรกซ้อนกระดูกหักซ้ำหรือกระดูกสันหลังยุบ
• ผู้ป่วยรับรู้และปฏิบัติตามวิธีป้องกันภาวะแทรกซ้อน
• รักษาความมั่นคงของกระดูกและลดความเจ็บปวด

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ไม่มีรายงานการหักซ้ำหรือกระดูกสันหลังยุบ
• ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมประจำวันโดยปลอดภัย
• ผู้ป่วยและครอบครัวปฏิบัติตามข้อแนะนำเพื่อป้องกันภาวะแทรกซ้อน

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F7I-1: ประเมินประวัติการหักซ้ำและความเสี่ยงของกระดูกทุกครั้ง
• M81F7I-2: จัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย ลดความเสี่ยงต่อการลื่นหกล้ม
• M81F7I-3: แนะนำวิธีเคลื่อนไหวและท่าทางที่ปลอดภัย เช่น นั่งลุกอย่างช้า ๆ ใช้ราวจับ
• M81F7I-4: ส่งเสริมการออกกำลังกายที่เสริมความแข็งแรงของกล้ามเนื้อหลังและแกนกลาง
• M81F7I-5: ติดตามอาการปวดหรือสัญญาณของภาวะแทรกซ้อน เช่น ปวดหลังรุนแรงผิดปกติ
• M81F7I-6: ให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับภาวะแทรกซ้อนและวิธีป้องกัน

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F7R-1: ผู้ป่วยไม่เกิดภาวะกระดูกสันหลังยุบหรือหักซ้ำ
• M81F7R-2: ผู้ป่วยสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้โดยปลอดภัย
• M81F7R-3: ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจและปฏิบัติตามวิธีป้องกันภาวะแทรกซ้อน
• M81F7R-4: ผู้ป่วยรายงานปวดน้อยลงหรือปวดอยู่ในระดับที่ควบคุมได้

.........................................................................

M81F8 ความพร้อมในการดูแลตนเองก่อนกลับบ้าน (Readiness for enhanced self-health management at discharge)

🔍 Assessment (การประเมิน)

• S: ผู้ป่วยบอกว่า “พร้อมดูแลตัวเองได้” หรือ “อยากรู้วิธีป้องกันหกล้มที่บ้าน”
• O: ประเมินความสามารถทำกิจวัตรประจำวัน, ความเข้าใจคำแนะนำทางการพยาบาล, การใช้เครื่องช่วยเดินหรืออุปกรณ์ต่าง ๆ

🎯 Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถดูแลตนเองได้อย่างปลอดภัยที่บ้าน
• ลดความเสี่ยงการหกล้มและภาวะแทรกซ้อนหลังจำหน่าย
• ผู้ป่วยเข้าใจวิธีจัดการอาหาร การออกกำลังกาย และการใช้ยาที่ถูกต้อง

📏 Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถอธิบายวิธีป้องกันหกล้มและดูแลกระดูกที่บ้านได้
• ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันอย่างปลอดภัย
• ผู้ป่วยใช้เครื่องช่วยเดิน/อุปกรณ์ต่าง ๆ ได้ถูกต้อง

🩺 Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M81F8I-1: ประเมินความเข้าใจและความพร้อมของผู้ป่วยก่อนกลับบ้าน
• M81F8I-2: ให้คำแนะนำและสาธิตการป้องกันการหกล้ม การจัดสิ่งแวดล้อมที่บ้าน
• M81F8I-3: ให้ความรู้เรื่องโภชนาการแคลเซียมและวิตามินดี การออกกำลังกายเสริมความแข็งแรงของกระดูก
• M81F8I-4: ตรวจสอบความเข้าใจวิธีใช้ยาและเครื่องช่วยเดิน/อุปกรณ์อื่น ๆ
• M81F8I-5: ให้เอกสารหรือคู่มือสรุปวิธีดูแลตนเองหลังกลับบ้าน
• M81F8I-6: กระตุ้นให้ครอบครัวมีส่วนร่วมช่วยดูแลและติดตามผู้ป่วย

✅ Response (การตอบสนอง)

• M81F8R-1: ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถอธิบายวิธีป้องกันหกล้มและดูแลตนเองได้
• M81F8R-2: ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างปลอดภัยที่บ้าน
• M81F8R-3: ผู้ป่วยใช้ยาและอุปกรณ์ช่วยเดินได้ถูกต้อง
• M81F8R-4: ผู้ป่วยและครอบครัวมีความมั่นใจในการจัดการสุขภาพที่บ้าน

..................................................................................

เอกสารอ้างอิง

• กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. (2562). แนวทางเวชปฏิบัติสำหรับโรคกระดูกพรุน. กรุงเทพฯ: กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข.
• สมาคมโรคกระดูกพรุนแห่งประเทศไทย. (2564). คู่มือการดูแลผู้ป่วยโรคกระดูกพรุน. กรุงเทพฯ: สมาคมโรคกระดูกพรุนแห่งประเทศไทย.
• Porter, J. L. (2023). Osteoporosis. In StatPearls [Internet]. Treasure Island (FL): StatPearls Publishing. Available from: https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK568781/
• Fields, T., & Gorczyca, M. (2019). Osteoporosis: Nursing Diagnosis & Interventions. Nurse.com. Available from: https://www.nurse.com/clinical-guides/osteoporosis/

.................................................................................

 

EP.101 Med. Topic 21 โรคข้อเข่าเสื่อม : M17 [Osteoarthritis of Knee]

 

✨ โรคข้อเข่าเสื่อม (M17) : Osteoarthritis of Knee

“เจ็บเข่า เดินลำบาก ไม่ใช่เรื่องเล็ก… มารู้จักและดูแลตั้งแต่วันนี้”

1. โรคข้อเข่าเสื่อม คือ ภาวะที่ กระดูกอ่อนผิวข้อเข่าเสื่อมสภาพ ทำให้ข้อฝืด เจ็บ ปวด และเคลื่อนไหวไม่สะดวก

2. พยาธิสภาพ / ช่วงอายุที่พบบ่อย

• Ø กระดูกอ่อนผิวข้อสึกหรอ → ข้อเข่าเสียดสีกัน → ปวด/บวม
• Ø มักพบในคนอายุ มากกว่า 50 ปีขึ้นไป

3. ปัจจัยเสี่ยง

• Ø อายุที่มากขึ้น
• Ø น้ำหนักเกิน/อ้วน
• Ø ใช้งานข้อเข่ามาก เช่น ยกของหนัก นั่งพับเพียบ/ขัดสมาธิบ่อย
• Ø เคยได้รับอุบัติเหตุหรือผ่าตัดข้อเข่า

4. อาการ

• Ø ปวดเข่าเวลาเดิน/ขึ้นลงบันได
• Ø ข้อฝืด แข็งตอนตื่นนอน
• Ø มีเสียง “กรอบแกรบ” เวลาขยับ
• Ø เข่าผิดรูป เดินไม่ถนัด

5. การรักษา

• Ø รับประทานยาแก้ปวด ลดอักเสบ
• Ø กายภาพบำบัด/ออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่า
• Ø ลดน้ำหนัก
• Ø ฉีดยาหรือสารหล่อลื่นในข้อ
• Ø ผ่าตัดเปลี่ยนข้อเข่า (ในรายรุนแรง)

6. การพยาบาล (สำหรับผู้ป่วยในโรงพยาบาล)

• Ø ประเมินอาการปวด และให้การบรรเทาตามแผนการรักษา
• Ø สอนวิธีใช้ ไม้เท้า/อุปกรณ์พยุง
• Ø แนะนำท่าลุก-นั่งที่ถูกต้อง ไม่กดเข่ามากเกินไป
• Ø ส่งเสริมให้ทำกายภาพบำบัดต่อเนื่อง

7. การดูแลตนเองสำหรับบุคคลทั่วไป

• Ø ควบคุมน้ำหนักให้อยู่ในเกณฑ์
• Ø ออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เดินช้า ๆ ว่ายน้ำ ปั่นจักรยาน
• Ø หลีกเลี่ยงนั่งพับเพียบ/นั่งยองนาน ๆ
• Ø ใช้รองเท้าพื้นนุ่ม ลดแรงกระแทก
• Ø หากปวดมาก/เข่าบวม ควรพบแพทย์

วินิจฉัยการพยาบาลผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม (M17)

1. M17F1 ปวดข้อเข่าเนื่องจากการเสื่อมของกระดูกอ่อน (Acute/Chronic Pain related to degeneration of knee joint cartilage)
2. M17F2 เสี่ยงต่อการหกล้มหรืออุบัติเหตุเนื่องจากการเคลื่อนไหวข้อเข่าจำกัด (Risk for Falls related to impaired joint mobility of the knee)
3. M17F3 การเคลื่อนไหวร่างกายบกพร่องจากข้อเข่าแข็งและเจ็บ (Impaired Physical Mobility related to knee stiffness and pain)
4. M17F4 การทำกิจวัตรประจำวันบกพร่องจากความเจ็บปวดและข้อเข่าเสื่อม (Self-Care Deficit related to knee pain and osteoarthritis)
5. M17F5 เสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจากการใช้ยาแก้ปวดหรือยาต้านการอักเสบ (Risk for Complications related to prolonged use of analgesics/NSAIDs)
6. M17F6 ขาดความรู้เกี่ยวกับการดูแลตนเองเพื่อลดอาการข้อเข่าเสื่อม (Deficient Knowledge related to self-care for knee osteoarthritis)
7. M17F7 เสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้าจากความเจ็บปวดเรื้อรังและข้อจำกัดในการใช้ชีวิต (Risk for Depression related to chronic pain and limited daily activities)
8. M17F8 ความสามารถในการปรับตัวต่อโรคเรื้อรังบกพร่อง (Ineffective Coping related to chronic illness condition)

...............................................

M17F1 ปวดข้อเข่าเนื่องจากการเสื่อมของกระดูกอ่อน (Acute/Chronic Pain related to degeneration of knee joint cartilage)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบ่นปวดเข่าเวลาเดินและขึ้นลงบันได
• ผู้ป่วยบอกปวดมากช่วงเช้าและตอนเปลี่ยนท่า

O (Objective):

• สีหน้าแสดงความเจ็บปวด
• ก้าวเดินช้าลำบาก ใช้มือจับพยุง
• มีเสียงกรอบแกรบที่ข้อเข่าเมื่อเคลื่อนไหว
• บางรายพบเข่าบวมเล็กน้อย

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยปวดเข่าลดลง สามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ดีขึ้น
• ผู้ป่วยสามารถใช้ท่าทาง/อุปกรณ์ช่วยพยุงเพื่อลดการเจ็บปวด
• ผู้ป่วยเข้าใจวิธีดูแลตนเองเพื่อลดอาการปวดเข่า

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ระดับความปวดลดลง ≥ 50% ภายใน 3 วัน
• ผู้ป่วยสามารถเดิน/เปลี่ยนท่าได้โดยปวดลดลง
• ผู้ป่วยอธิบายวิธีดูแลตนเองเพื่อลดอาการปวดได้ถูกต้อง

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F1I-1: ประเมินระดับความปวดทุก 4–6 ชั่วโมงด้วย Pain scale เพื่อติดตามอาการอย่างต่อเนื่อง
• M17F1I-2: จัดท่านอนและท่านั่งที่เหมาะสม เช่น เหยียดเข่า ไม่งอเข่านาน ลดแรงกดที่ข้อเข่า
• M17F1I-3: ประคบอุ่นบริเวณเข่าเพื่อช่วยลดปวดและเพิ่มการไหลเวียนเลือด
• M17F1I-4: สอนการใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุง เพื่อลดแรงกดที่ข้อเข่าเวลาเดิน
• M17F1I-5: แนะนำการออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps exercise) เพื่อเสริมแรงกล้ามเนื้อรอบเข่า
• M17F1I-6: ให้ยาบรรเทาปวดตามแผนการรักษาของแพทย์ และติดตามผลข้างเคียงของยา
• M17F1I-7: แนะนำให้ควบคุมน้ำหนัก เพื่อลดแรงกดลงที่ข้อเข่า
• M17F1I-8: ให้ความรู้เกี่ยวกับการหลีกเลี่ยงท่าที่ทำให้ปวดเข่า เช่น นั่งพับเพียบ นั่งยอง หรือยกของหนัก

Response (การตอบสนอง)

• M17F1R-1: ผู้ป่วยรายงานว่าปวดลดลง จาก 8 เหลือ ≤ 4 คะแนนภายใน 3 วัน
• M17F1R-2: ผู้ป่วยเดินและเปลี่ยนท่าได้สะดวกขึ้น โดยไม่เจ็บรุนแรง
• M17F1R-3: ผู้ป่วยสามารถใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุงได้อย่างถูกต้อง
• M17F1R-4: ผู้ป่วยอธิบายวิธีการดูแลตนเอง เช่น ออกกำลังเบา ๆ และเลี่ยงท่าที่ทำให้เข่าเจ็บ ได้ถูกต้อง
• M17F1R-5: ผู้ป่วยมีสีหน้า/ท่าทางผ่อนคลายขึ้น ระหว่างทำกิจวัตรประจำวัน

..................................................................................

M17F2 เสี่ยงต่อการหกล้มหรืออุบัติเหตุเนื่องจากการเคลื่อนไหวข้อเข่าจำกัด (Risk for Falls related to impaired joint mobility of the knee)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบ่นว่า “รู้สึกเข่าไม่มีแรง เดินแล้วไม่มั่นคง”
• ผู้ป่วยกังวลว่าจะหกล้มเวลาเดินหรือขึ้นบันได

O (Objective):

• สังเกตเห็นผู้ป่วยเดินช้า ก้าวสั้น ต้องใช้ที่พยุง
• มีอาการเจ็บและข้อเข่าฝืดเมื่อเปลี่ยนท่า
• พื้นที่โดยรอบเตียง/ห้องมีความเสี่ยง เช่น ของเกะกะ พื้นลื่น

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยไม่เกิดการหกล้มและอุบัติเหตุระหว่างการรักษา
• ผู้ป่วยสามารถใช้ท่าทางและอุปกรณ์ช่วยเดินได้อย่างปลอดภัย
• ผู้ป่วยและครอบครัวเข้าใจการป้องกันการหกล้มที่บ้าน

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยไม่มีรายงานการหกล้มตลอดระยะการรักษา
• ผู้ป่วยสามารถใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุงได้ถูกต้อง
• พื้นที่รอบตัวผู้ป่วยจัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย
• ผู้ป่วยและญาติอธิบายวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F2I-1: ประเมินความสามารถในการเดิน ทรงตัว และใช้กล้ามเนื้อเข่าเป็นประจำ
• M17F2I-2: จัดสิ่งแวดล้อมให้ปลอดภัย เช่น เก็บของเกะกะ ปูพื้นกันลื่น จัดแสงสว่างเพียงพอ
• M17F2I-3: สอนการใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดินอย่างถูกต้อง
• M17F2I-4: แนะนำให้ลุก นั่ง เดิน ช้า ๆ ไม่เปลี่ยนท่าเร็ว
• M17F2I-5: ให้ผู้ป่วยสวมรองเท้าพื้นนุ่ม กันลื่น ตลอดเวลาที่เดิน
• M17F2I-6: กระตุ้นการออกกำลังกายเบา ๆ เพื่อเพิ่มแรงกล้ามเนื้อรอบเข่า
• M17F2I-7: ให้ความรู้แก่ญาติ/ผู้ดูแลเรื่องการดูแลความปลอดภัย เช่น การพยุง การจัดสิ่งแวดล้อมที่บ้าน
• M17F2I-8: ติดตามเฝ้าระวังอาการเวียนศีรษะ หน้ามืด ที่เพิ่มความเสี่ยงต่อการหกล้ม

Response (การตอบสนอง)

• M17F2R-1: ผู้ป่วยไม่เกิดการหกล้มหรืออุบัติเหตุในระหว่างการรักษา
• M17F2R-2: ผู้ป่วยสามารถใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดินได้อย่างถูกต้อง
• M17F2R-3: ผู้ป่วยเดินได้มั่นคงขึ้นและกล้ามเนื้อเข่าแข็งแรงขึ้น
• M17F2R-4: ญาติ/ผู้ดูแลสามารถอธิบายและปฏิบัติวิธีป้องกันการหกล้มได้ถูกต้อง
• M17F2R-5: สิ่งแวดล้อมรอบตัวผู้ป่วยปลอดภัย ลดปัจจัยเสี่ยงต่อการหกล้ม

........................................................................

M17F3 การเคลื่อนไหวร่างกายบกพร่องจากข้อเข่าแข็งและเจ็บ (Impaired Physical Mobility related to knee stiffness and pain)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบ่นว่า “เข่าตึง เดินแล้วปวด ทำให้ขยับยาก”
• ผู้ป่วยบอกว่าทำกิจกรรมประจำวัน เช่น ขึ้นบันได หรือลุกนั่ง ได้ช้าลง

O (Objective):

• สังเกตเห็นการเดินช้า ก้าวสั้น
• ใช้มือจับพยุงเวลาลุกจากเก้าอี้/เตียง
• เคลื่อนไหวข้อเข่าได้จำกัด มีเสียง “กรอบแกรบ” เมื่อขยับ
• กล้ามเนื้อรอบข้อเข่าลีบเล็กลง

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยเคลื่อนไหวได้สะดวกขึ้น อาการปวดและตึงลดลง
• ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้อย่างเหมาะสม
• กล้ามเนื้อรอบเข่าแข็งแรงขึ้น ป้องกันการสูญเสียการเคลื่อนไหว

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยรายงานว่าอาการปวด/ตึงลดลงภายใน 1 สัปดาห์
• ผู้ป่วยสามารถเดิน ลุก นั่ง ได้โดยใช้แรงน้อยลง
• ผู้ป่วยทำกายภาพตามคำแนะนำได้อย่างต่อเนื่อง
• กล้ามเนื้อรอบข้อเข่ามีแรงเพิ่มขึ้น

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F3I-1: ประเมินระดับการเคลื่อนไหวและความปวดของข้อเข่าอย่างสม่ำเสมอ
• M17F3I-2: จัดท่าผู้ป่วยให้นั่ง/นอนในท่าที่ลดแรงกดต่อข้อเข่า
• M17F3I-3: สอนและช่วยฝึกออกกำลังกายเบา ๆ เช่น เกร็งกล้ามเนื้อหน้าขา (Quadriceps exercise)
• M17F3I-4: ประคบอุ่นเพื่อช่วยลดอาการตึงและเพิ่มการไหลเวียนเลือด
• M17F3I-5: สนับสนุนให้ใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์ช่วยเดิน เพื่อลดแรงกดที่ข้อเข่า
• M17F3I-6: ให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมตามความสามารถ โดยเว้นพักเมื่อมีอาการปวด
• M17F3I-7: ให้ความรู้เรื่องการใช้รองเท้าพื้นนุ่ม กันลื่น ลดแรงกระแทกที่ข้อเข่า
• M17F3I-8: กระตุ้นและเสริมแรงใจให้ผู้ป่วยทำกายภาพต่อเนื่องเพื่อฟื้นฟูการเคลื่อนไหว

Response (การตอบสนอง)

• M17F3R-1: ผู้ป่วยรายงานว่าปวดและตึงเข่าลดลง
• M17F3R-2: ผู้ป่วยสามารถเดินและลุกนั่งได้คล่องตัวขึ้น
• M17F3R-3: ผู้ป่วยออกกำลังกายตามที่ได้รับการสอนอย่างต่อเนื่อง
• M17F3R-4: ผู้ป่วยใช้ไม้เท้าหรืออุปกรณ์พยุงได้ถูกต้อง
• M17F3R-5: กล้ามเนื้อรอบเข่าแข็งแรงขึ้น การทรงตัวดีขึ้น

................................................................................

M17F4 การทำกิจวัตรประจำวันบกพร่องจากความเจ็บปวดและข้อเข่าเสื่อม (Self-Care Deficit related to knee pain and osteoarthritis)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบอกว่า “เจ็บเข่า ลุกขึ้นยืนเองลำบาก”
• ผู้ป่วยบอกว่าทำกิจวัตร เช่น อาบน้ำ แต่งตัว ไม่นานก็ปวดเข่า

O (Objective):

• สังเกตว่าผู้ป่วยใช้เวลาในการแต่งตัว/อาบน้ำ นานกว่าปกติ
• ผู้ป่วยต้องขอความช่วยเหลือจากผู้อื่นในบางกิจกรรม
• เดินหรือเคลื่อนไหวช้า ใช้อุปกรณ์ช่วยพยุง

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยสามารถทำกิจวัตรประจำวันได้ด้วยตนเองมากที่สุด
• ลดความเจ็บปวดและเพิ่มความมั่นใจในการดูแลตนเอง
• เสริมการพึ่งพาตนเอง ลดการพึ่งพาผู้อื่นในระยะยาว

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยรายงานว่าสามารถอาบน้ำ แต่งตัว ทานอาหารได้ด้วยตนเองมากขึ้น
• ระดับความปวดลดลง ส่งผลให้ทำกิจวัตรง่ายขึ้น
• ผู้ป่วยใช้วิธีหรืออุปกรณ์ช่วยเหลือได้เหมาะสม
• ผู้ป่วยมีท่าทีมั่นใจและพึงพอใจในการดูแลตนเอง

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F4I-1: ประเมินความสามารถในการทำกิจวัตรประจำวันแต่ละด้าน (กินข้าว แต่งตัว อาบน้ำ เข้าห้องน้ำ)
• M17F4I-2: ประเมินและติดตามระดับความเจ็บปวดที่รบกวนการทำกิจกรรม
• M17F4I-3: จัดสิ่งแวดล้อมให้เหมาะสม เช่น เก้าอี้นั่งสูง ห้องน้ำมีราวจับ
• M17F4I-4: สอนผู้ป่วยใช้เทคนิคการประหยัดพลังงาน เช่น นั่งทำกิจกรรมแทนการยืน
• M17F4I-5: สนับสนุนการใช้เครื่องช่วย เช่น ไม้เท้า รองเท้าเสริมพื้นกันลื่น
• M17F4I-6: ช่วยเหลือเฉพาะกิจกรรมที่ผู้ป่วยทำเองไม่ได้ เพื่อไม่ลดทอนความมั่นใจ
• M17F4I-7: กระตุ้นให้ผู้ป่วยออกกำลังกายเบา ๆ รักษาความแข็งแรงกล้ามเนื้อ
• M17F4I-8: ให้คำแนะนำครอบครัวในการช่วยเหลืออย่างเหมาะสม โดยไม่ทำให้ผู้ป่วยพึ่งพามากเกินไป

Response (การตอบสนอง)

• M17F4R-1: ผู้ป่วยรายงานว่าสามารถอาบน้ำ แต่งตัว และรับประทานอาหารได้สะดวกขึ้น
• M17F4R-2: ผู้ป่วยใช้ไม้เท้า/ราวจับได้ถูกต้องและปลอดภัย
• M17F4R-3: ผู้ป่วยมีอาการเจ็บลดลง สามารถทำกิจกรรมต่อเนื่องได้
• M17F4R-4: ผู้ป่วยแสดงความมั่นใจในการดูแลตนเองมากขึ้น
• M17F4R-5: ครอบครัวรายงานว่าสามารถช่วยผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสมโดยไม่ทำให้พึ่งพามากเกินไป

.................................................................

M17F5 เสี่ยงต่อภาวะแทรกซ้อนจากการใช้ยาแก้ปวดหรือยาต้านการอักเสบ (Risk for Complications related to prolonged use of analgesics/NSAIDs)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบอกว่าใช้ยาแก้ปวด/ยาต้านการอักเสบต่อเนื่อง
• ผู้ป่วยกังวลว่าจะมีผลข้างเคียงจากยา

O (Objective):

• มีประวัติการใช้ยา NSAIDs/ยาแก้ปวดนานเกิน 2 สัปดาห์
• ตรวจพบมีอาการทางระบบทางเดินอาหาร เช่น แน่นท้อง คลื่นไส้
• มีประวัติความดันโลหิตสูงหรือโรคไตร่วมด้วย (เป็นปัจจัยเสี่ยง)

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยปลอดภัยจากภาวะแทรกซ้อนของยา
• ผู้ป่วยมีความรู้และปฏิบัติได้ถูกต้องเกี่ยวกับการใช้ยา
• ครอบครัวมีส่วนร่วมในการสังเกตอาการผิดปกติ

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ไม่มีอาการผิดปกติ เช่น อาเจียนเป็นเลือด ถ่ายดำ ปัสสาวะลดลง
• ผู้ป่วยอธิบายวิธีการใช้ยาและข้อควรระวังได้ถูกต้อง
• ผู้ป่วยและครอบครัวรายงานว่าสามารถสังเกตอาการเตือนภาวะแทรกซ้อนได้

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F5I-1: ประเมินประวัติการใช้ยา ปริมาณ และระยะเวลาอย่างละเอียด
• M17F5I-2: เฝ้าสังเกตอาการผิดปกติ เช่น ปวดท้องรุนแรง อาเจียนเป็นเลือด อุจจาระดำ
• M17F5I-3: ติดตามค่าการทำงานของไตและตับตามแผนการรักษาของแพทย์
• M17F5I-4: แนะนำให้รับประทานยาหลังอาหารหรือพร้อมนม เพื่อลดการระคายเคืองกระเพาะ
• M17F5I-5: ให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัวเรื่องอาการเตือนที่ควรมาพบแพทย์ทันที
• M17F5I-6: ประสานทีมสหสาขาวิชาชีพ เพื่อพิจารณาปรับเปลี่ยนยา หรือใช้การรักษาเสริม
• M17F5I-7: บันทึกและรายงานอาการไม่พึงประสงค์ต่อแพทย์ทันที

Response (การตอบสนอง)

• M17F5R-1: ผู้ป่วยไม่มีภาวะแทรกซ้อนรุนแรง เช่น เลือดออกในกระเพาะหรือลำไส้
• M17F5R-2: ผู้ป่วยสามารถบอกวิธีใช้ยาและข้อควรระวังได้ถูกต้อง
• M17F5R-3: ผู้ป่วยและครอบครัวสังเกตอาการเตือนและรายงานได้ทันที
• M17F5R-4: ผลตรวจการทำงานของตับและไตอยู่ในเกณฑ์ปกติ
• M17F5R-5: ผู้ป่วยรายงานว่ามีความมั่นใจในการใช้ยามากขึ้น

................................................................................

M17F6 ขาดความรู้เกี่ยวกับการดูแลตนเองเพื่อลดอาการข้อเข่าเสื่อม (Deficient Knowledge related to self-care for knee osteoarthritis)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบอกว่า “ไม่แน่ใจว่าควรทำอะไรเพื่อลดอาการปวดเข่า”
• ผู้ป่วยถามเกี่ยวกับวิธีออกกำลังกาย การใช้ยา และการปรับพฤติกรรม

O (Objective):

• ผู้ป่วยไม่ปฏิบัติการออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้ออย่างต่อเนื่อง
• พฤติกรรมการดูแลตนเองไม่เหมาะสม เช่น นั่งพับเพียบ ยกของหนัก
• ผู้ป่วยไม่มีความรู้เรื่องการควบคุมน้ำหนักและท่าทางที่ถูกต้อง

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยเข้าใจวิธีการดูแลตนเองเพื่อลดอาการข้อเข่าเสื่อม
• ผู้ป่วยสามารถปฏิบัติตามคำแนะนำได้อย่างถูกต้อง
• ครอบครัวสามารถสนับสนุนผู้ป่วยในการดูแลตนเอง

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยสามารถอธิบายวิธีออกกำลังกายและท่าทางที่เหมาะสมได้
• ผู้ป่วยปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการควบคุมน้ำหนักและพฤติกรรมที่ลดแรงกดเข่า
• ผู้ป่วยและครอบครัวสามารถระบุอาการเตือนและวิธีปฏิบัติได้

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F6I-1: ประเมินความเข้าใจของผู้ป่วยเกี่ยวกับโรคข้อเข่าเสื่อมและการดูแลตนเอง
• M17F6I-2: ให้ความรู้เรื่องการออกกำลังกายเสริมกล้ามเนื้อรอบเข่าและท่าทางที่ถูกต้อง
• M17F6I-3: แนะนำการควบคุมน้ำหนักและผลกระทบต่อข้อเข่า
• M17F6I-4: สอนวิธีใช้ไม้เท้า อุปกรณ์พยุง และรองเท้าพื้นนุ่มเพื่อลดแรงกระแทก
• M17F6I-5: สอนการปรับกิจกรรมประจำวัน เช่น หลีกเลี่ยงนั่งพับเพียบ ยกของหนัก
• M17F6I-6: ให้เอกสาร/ภาพประกอบการดูแลตนเองเพื่อให้ผู้ป่วยทบทวนที่บ้าน
• M17F6I-7: สนับสนุนให้ผู้ป่วยและครอบครัวมีส่วนร่วมในการวางแผนการดูแล
• M17F6I-8: ติดตามและให้คำแนะนำเพิ่มเติมตามความเข้าใจและความสามารถของผู้ป่วย

Response (การตอบสนอง)

• M17F6R-1: ผู้ป่วยสามารถอธิบายวิธีออกกำลังกายและท่าทางที่ถูกต้องได้
• M17F6R-2: ผู้ป่วยปฏิบัติตามคำแนะนำเรื่องการควบคุมน้ำหนักและการดูแลข้อเข่า
• M17F6R-3: ครอบครัวสามารถสนับสนุนและช่วยเหลือผู้ป่วยได้อย่างเหมาะสม
• M17F6R-4: ผู้ป่วยรายงานความมั่นใจในการดูแลตนเองเพิ่มขึ้น
• M17F6R-5: ผู้ป่วยสามารถสังเกตอาการเตือนและปฏิบัติได้ทันเวลา

...........................................................................

M17F7 เสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้าจากความเจ็บปวดเรื้อรังและข้อจำกัดในการใช้ชีวิต (Risk for Depression related to chronic pain and limited daily activities)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบอกว่า “รู้สึกท้อแท้ ปวดเข่าแล้วทำกิจกรรมได้น้อย”
• ผู้ป่วยรู้สึกเครียด กังวล หรือเบื่อหน่ายชีวิตประจำวัน

O (Objective):

• สีหน้าแสดงความทุกข์หรือซึมเศร้า
• พฤติกรรมลดการเข้าสังคม หรือเลี่ยงกิจกรรมเดิม
• อาการเจ็บเข่าเรื้อรังและการเคลื่อนไหวจำกัดชัดเจน

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยปรับอารมณ์และทัศนคติได้ดีขึ้น
• ผู้ป่วยยังคงมีส่วนร่วมในกิจกรรมประจำวันและสังคมได้มากขึ้น
• ลดความเสี่ยงต่อการเกิดภาวะซึมเศร้า

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยรายงานอารมณ์ดีขึ้น ลดความวิตกกังวลและความท้อแท้
• ผู้ป่วยยังสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ แม้มีข้อจำกัดบางส่วน
• ผู้ป่วยแสดงท่าทีสนใจในกิจกรรมสังคมหรือกิจกรรมบำบัด
• ผู้ป่วยมีความร่วมมือในการบำบัดและการดูแลตนเอง

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F7I-1: ประเมินสภาวะอารมณ์และความเสี่ยงซึมเศร้าอย่างสม่ำเสมอ
• M17F7I-2: ให้ผู้ป่วยแสดงความรู้สึกและพูดคุยเกี่ยวกับความวิตกกังวลและความทุกข์
• M17F7I-3: สนับสนุนการมีส่วนร่วมในกิจกรรมที่ผู้ป่วยสนใจ เช่น กิจกรรมบำบัด หรือกลุ่มสังคม
• M17F7I-4: ให้ความรู้ผู้ป่วยและครอบครัวเกี่ยวกับความสัมพันธ์ระหว่างความเจ็บปวดเรื้อรังและภาวะซึมเศร้า
• M17F7I-5: ใช้เทคนิคการผ่อนคลาย เช่น การฝึกหายใจ การทำสมาธิ
• M17F7I-6: ประสานงานกับนักจิตวิทยาหรือจิตแพทย์ หากมีอาการซึมเศร้ารุนแรง
• M17F7I-7: ติดตามและสนับสนุนให้ผู้ป่วยทำกิจกรรมประจำวันตามความสามารถ

Response (การตอบสนอง)

• M17F7R-1: ผู้ป่วยรายงานอารมณ์ดีขึ้น ลดความวิตกกังวลและท้อแท้
• M17F7R-2: ผู้ป่วยเข้าร่วมกิจกรรมประจำวันและกิจกรรมสังคมมากขึ้น
• M17F7R-3: ผู้ป่วยสามารถแสดงความรู้สึกและสื่อสารความวิตกกังวลได้
• M17F7R-4: ผู้ป่วยและครอบครัวมีความเข้าใจความสัมพันธ์ระหว่างความเจ็บปวดและภาวะซึมเศร้า
• M17F7R-5: ผู้ป่วยร่วมมือกับแผนการบำบัดและสามารถทำกิจกรรมประจำวันได้ตามคำแนะนำ

.................................................................................

M17F8 ความสามารถในการปรับตัวต่อโรคเรื้อรังบกพร่อง (Ineffective Coping related to chronic illness condition)

Assessment (การประเมิน)

S (Subjective):

• ผู้ป่วยบอกว่า “ไม่รู้จะจัดการกับอาการปวดเข่าและชีวิตประจำวันอย่างไร”
• รู้สึกท้อแท้หรือวิตกกังวลเกี่ยวกับโรคเรื้อรัง

O (Objective):

• ผู้ป่วยไม่ปฏิบัติตามคำแนะนำด้านการดูแลตนเองอย่างต่อเนื่อง
• แสดงท่าทีหดหู่ หรือหลีกเลี่ยงกิจกรรมประจำวัน
• ไม่มีการวางแผนหรือปรับตัวต่อการใช้ชีวิตร่วมกับโรค

Goals (เป้าหมาย)

• ผู้ป่วยสามารถปรับตัวและรับมือกับอาการปวดและข้อจำกัดของโรคได้
• ผู้ป่วยแสดงพฤติกรรมการรับมือเชิงบวก เช่น ปฏิบัติกิจวัตรประจำวันตามแผน
• ครอบครัวสนับสนุนและช่วยผู้ป่วยปรับตัวได้อย่างเหมาะสม

Evaluate Criteria (เกณฑ์การประเมิน)

• ผู้ป่วยสามารถวางแผนกิจกรรมประจำวันและปรับตารางชีวิตได้ตามข้อจำกัดของโรค
• ผู้ป่วยใช้เทคนิคการรับมือและแก้ปัญหาได้เหมาะสม
• ผู้ป่วยมีท่าทีมั่นใจและพร้อมปรับตัวต่อโรคเรื้อรัง
• ครอบครัวรายงานว่าสามารถช่วยผู้ป่วยปรับตัวได้

Intervention (การปฏิบัติการพยาบาล)

• M17F8I-1: ประเมินความเข้าใจและทัศนคติของผู้ป่วยต่อโรคข้อเข่าเสื่อม
• M17F8I-2: ให้ความรู้เรื่องการจัดการโรคเรื้อรังและการปรับพฤติกรรมประจำวัน
• M17F8I-3: สอนเทคนิคการแก้ปัญหาและการรับมือความเจ็บปวด เช่น การแบ่งกิจกรรม การพักระหว่างกิจกรรม
• M17F8I-4: สนับสนุนให้ผู้ป่วยตั้งเป้าหมายเล็ก ๆ เพื่อเพิ่มความมั่นใจ
• M17F8I-5: ประเมินความเครียดและสนับสนุนการผ่อนคลาย เช่น ฝึกหายใจลึก สมาธิสั้น ๆ
• M17F8I-6: กระตุ้นการมีส่วนร่วมของครอบครัวในการสนับสนุนการปรับตัว
• M17F8I-7: ติดตามและปรับแผนการดูแลตามความก้าวหน้าของผู้ป่วย

Response (การตอบสนอง)

• M17F8R-1: ผู้ป่วยสามารถวางแผนกิจกรรมประจำวันและปรับตัวได้ดีขึ้น
• M17F8R-2: ผู้ป่วยใช้เทคนิคการรับมือความเจ็บปวดและข้อจำกัดของโรคได้เหมาะสม
• M17F8R-3: ผู้ป่วยแสดงความมั่นใจในการจัดการชีวิตประจำวัน
• M17F8R-4: ครอบครัวสามารถสนับสนุนผู้ป่วยและร่วมปรับตัวได้อย่างเหมาะสม
• M17F8R-5: ผู้ป่วยลดท่าทีวิตกกังวลและท้อแท้ต่อโรคเรื้อรัง

..........................................................................

📚 เอกสารอ้างอิง

• กรมการแพทย์ กระทรวงสาธารณสุข. (2565). แนวทางการดูแลผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม. กรุงเทพฯ: โรงพิมพ์กรมการแพทย์.
• สมาคมเวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย. (2564). แนวทางการฟื้นฟูสมรรถภาพผู้ป่วยโรคข้อเข่าเสื่อม. กรุงเทพฯ: สมาคมเวชศาสตร์ฟื้นฟูแห่งประเทศไทย.
• Wagner, M. (2025). Osteoarthritis: Nursing Diagnoses & Care Plans. NurseTogether. Retrieved from https://www.nursetogether.com/osteoarthritis-nursing-diagnosis-care-plan/NurseTogether
• Nurseslabs. (2024). 6 Osteoarthritis Nursing Care Plans. Nurseslabs. Retrieved from https://nurseslabs.com/osteoarthritis-nursing-care-plans/Nurseslabs+1